Relaties, en hoe je elkaar (ver)vormt

Vormen en vervormen op basis van je verleden

In een relatie vorm je jezelf en elkaar, op basis van hoe je tot het begin van je relatie gevormd bent. En soms is dat vormen vervormen. Dat kan leiden tot een relatie waarin een partner zich narcistisch gaat gedragen – met name verborgen, of Covert Narcisme – en de andere partner overmatig gaat pleasen – Fawning.

In de praktijk

Vaak zie ik het in mijn praktijk met één van de volgende situaties beginnen:

• De narcist dringt aan op therapie voor de pleaser, die dat braaf doet. “Er is echt iets mis met mij! Kun je me helpen?” Echter, als de pleaser verder komt in zijn of haar therapie en langzaam begint in te zien hoe de rollen liggen in de relatie, dan ontstaat een situatie waarin de narcist meer en meer moeite moet doen om de staat van controle die hij/ zij nodig heeft, te handhaven.

• Eén van beiden dringt aan op relatietherapie. Tijdens de intake doet de narcist voorkomen dat hij of zij erg verdrietig is ‘om het gedrag van de ander’ en niet meer weet hoe ze verder moeten. Alle middelen worden ingezet om de aandacht te leggen op de pleaser, zodat die – in eerste instantie – als ‘oorzaak’ wordt gezien en alle aandacht naar hem of haar, en zijn/ haar ‘probleem’ gaat. De pleaser neemt dat dan maar op zich, waardoor de therapie zich in eerste instantie richt op hem of haar. Ook hier ontstaat echter een situatie waarin, als de therapie vordert, het ware plaatje zichtbaar word voor de partner.

Meestal legt de narcist op dat moment de schuld bij de therapeut, die niet capabel is/ het niet goed ziet/ teveel meegaat met de pleaser. De pleaser moet dan op zoek naar een nieuwe therapeut. Zoals het een (verborgen) narcist betaamd, wordt alle schuld bij iemand anders dan hem/ haar zelf neergelegd. De narcist doet alles om de staat van controle te behouden waar hij of zij in kan gedijen. De pleaser doet dan één van twee dingen: de narcist confronteren, in zijn of haar eigen kracht geloven en gaan staan, waarmee het einde van de relatie wordt ingeluid, of zich wederom plooien naar de narcist, waarmee de giftige relatie nog weer door kan gaan.

Verleden

De neiging naar zowel het overmatig pleasen -fawning – als verborgen narcisme ligt, merk ik, vaak al in het verleden, ver voordat de relatie begon. Door je verleden kun je een aanleg ontwikkelen voor één van beide rollen.

Daarbij valt mij op dat (verborgen) narcisme gebruikt wordt als onbewust beschermingsmechanisme. Een manier om vooral niet te hoeven kijken naar de eigen achtergrond, problemen, situatie en pijn. De narcist blijft zo heel ver weg van de eigen pijn. Die pijn die hij/ zij niet aan kan of durft te kijken. Daarvoor heeft de narcist controle en dominantie nodig. En dat doet hij/ zij vaak héél gerafineerd en verborgen, zowel binnen de relatie als naar buiten toe. Zo gerafineerd dat ik het vaak ook niet direct zie. Zo goed dat ik soms heel even aan mijzelf begin te twijfelen en dan pas het patroon doorzie.

Overmatig pleasen begint al op vroege leeftijd. Als kind wil je heel graag voldoen aan het beeld dat van je gevraagd wordt door ouders of omgeving. Je wilt erbij horen, dat is een overlevingsmechanisme. De vervorming kan soms heel subtiel in de opvoeding zitten, zodat het moeilijk te achterhalen is. De cliënt heeft vaak geen duidelijk beeld van hoe hij/ zij gevormd is en zal vooral de nadruk leggen op de ‘fijne jeugd’ die er geweest is. Maar… als ik bijvoorbeeld een levenslijn opzet (waar ik ten minste 2 sessies mee bezig ben), blijken er in eerste instantie maar heel weinig concrete herinneringen aanwezig te zijn bij de Pleaser. Daarmee verdringt hij/ zij ook pijn uit het verleden. Ook pleasen is dus een beschermingsmechanisme.

Het nare is dat de narcist en de fawner elkaar feilloos weten te vinden in deze grote wereld vol mensen. Beiden zoeken ze een partner waarbij ze hun patroon kunnen voortzetten en vol kunnen houden. In feite bouwen ze hun verleden opnieuw op in de relatie met elkaar. Ze hebben elkaar daarin ook – in eerste instantie – nodig om te kunnen overleven.

Ja, en nu?

Ja, en dan weet je dit. En nu? Wel, ik zie het in de praktijk twee kanten opgaan: de relatie eindigt, omdat de pleaser ervoor kiest niet langer in zijn/ haar rol te blijven hangen, of de pleaser kiest ervoor (let wel: onbewust!) om de relatie en de verhoudingen daarbinnen te handhaven en ‘klein’ te blijven om zo de narcist te laten blijven controleren en domineren.

Beide opties zijn… niet fijn. De situatie waarin de pleaser stopt met de begeleiding, en de situatie accepteert voor nu, maakt mij altijd wat verdrietig. Ik zie dan bijna letterlijk iemand afdruipen…

Maar als ik zie dat een cliënt die overmatig aan het pleasen is, zich over het verleden kan heenzetten, zijn of haar kracht vindt, daardoor de narcist geen grond meer geeft en daarmee de relatie (ook als het de narcist is die uiteindelijk het besluit neemt) beëindigt, dan ben ik blij dat ik ten minste één van beiden heb kunnen helpen.

In mijn praktijk heb ik het helaas nog maar zeer zelden meegemaakt dat een narcist in staat bleek om aan het werk te gaan met zichzelf en de pijn die gedragen wordt. Het beschermingsmechanisme dat Narcisme heet is bijzonder moeilijk te overwinnen voor de narcist zelf.

Mannen en vrouwen

Nog een laatste, maar wel heel belangrijk punt. Wat je in het algemeen het meeste hoort, is dat de vrouw aan fawning doet en de man zich narcistisch gedraagt.

Het is een hardnekkig beeld dat op Social Media ook het meeste gedeeld wordt. Misschien speelt daar de man/ vrouw verhouding ook wel een rol in, omdat een man fysiek krachtiger is, ik weet het niet…

Zoals je ziet schrijf ik overal hij/ zij, hem/ haar en zijn/ haar…

Want als ik naar mijn praktijkervaring kijk, dan kan het beide kanten opgaan. Zowel de vrouw als de man kan zich narcistisch gedragen en zowel de man als de vrouw kunnen overmatig pleasen.

Iets om over na te denken…